Hiphop met een boodschap

In deze module duiken we in de boeiende wereld waar hiphop en religie samenkomen. Kendrick Lamar, Drake, Travis Scott, Typhoon – namen die jullie zeker bekend in de oren klinken. Deze artiesten, waaronder Kendrick, zijn niet bang om hun geloof in God en hun spirituele reis te uiten in hun muziek. Het album “To Pimp a Butterfly” van Kendrick onderzoekt bijvoorbeeld de strijd van zijn generatie met geloof en maatschappij. 

Hiphop is op alle continenten een populair muziekgenre. Om dat te ontdekken nemen we jullie mee naar KeniaKenia De Republiek Kenia is een staat in Oost-Afrika. De grenzen van het land werden vastgesteld in 1963, toen Kenia onafhankelijk werd van het Britse kolonialisme. Vandaag de dag leven tientallen bevolkingsgroepen met verschillende talen en culturen in het land samen., waar we jonge hiphopartiesten vinden die muziek en videoclips maken waarin religie een rol speelt. Hier zien we hoe gelovige jongeren zich identificeren met hun religie door middel van hiphop. Het laat ons zien hoe we religie niet alleen kunnen terugvinden in heilige boeken zoals de Bijbel of de Koran, of in religieuze rituelen zoals gebeden of religieuze feestdagen, maar ook in populaire cultuur zoals de muziek en videoclips van jonge hiphopartiesten.

Hiphop in Kenia

Hiphop ontstond in de jaren 70 van de vorige eeuw in arme wijken van New York onder Amerikanen met een Afrikaanse achtergrond. De teksten van hiphopartiesten uit die tijd gingen vaak over het dagelijks leven van jongeren in zulke arme wijken. Ook vandaag de dag is hiphopmuziek populair onder groepen die zich achtergesteld voelen in de maatschappij waarin zij leven. Dat is niet alleen zo in de westerse wereld maar ook in Afrika. In deze module staat de muziek van de KeniaanseKenia De Republiek Kenia is een staat in Oost-Afrika. De grenzen van het land werden vastgesteld in 1963, toen Kenia onafhankelijk werd van het Britse kolonialisme. Vandaag de dag leven tientallen bevolkingsgroepen met verschillende talen en culturen in het land samen. hiphopartiest Katoi wa Tabaka centraal. Wat wil hij bereiken met zijn hiphop muziek? Welke jongeren wil hij een eigen stem en een gelijkwaardige positie geven?

Religieuze tradities in Kenia

Afrika

We zijn aan de kust van Oost-AfrikaOost-Afrika De islam is al meer dan duizend jaar aanwezig langs de kust van Oost-Afrika, die ook wel bekend staat als de ‘Swahili kust’. De islam heeft zich naar deze regio verspreid via handelsnetwerken langs de Indische Oceaan, waarin het Swahili als handelstaal werd gebruikt. Dit is een Afrikaanse taal die sterk is beïnvloed door het Arabisch. Het woord ‘Swahili’ wordt vandaag de dag ook gebruikt voor moslims die langs de Oost-Afrikaanse kust leven die het Swahili als moedertaal spreken en ook bepaalde culturele gebruiken met elkaar delen., in de Keniaanse stad Malindi. Het is een kleine stad met ongeveer 100.000 inwoners, waar mensen uit verschillende regio’s en met verschillende religieuze achtergrondenverschillende religieuze achtergronden Naast Swahili moslims wordt de kustregio van Kenia ook bewoond door andere bevolkingsgroepen, zoals de Mijikenda. Zij hebben hun eigen taal, cultuur en religie. In de afgelopen eeuw hebben veel Mijikenda zich tot het christendom of de islam bekeerd. Daarom kun je in Malindi nu niet alleen Mijikenda mensen vinden die de religie van de Mijikenda beoefenen, maar ook Mijikenda die christen of moslim zijn. Tot slot wonen er in Malindi veel christenen die oorspronkelijk uit het binnenland van Kenia komen. Veel bevolkingsgroepen uit het binnenland van Kenia hebben zich tijdens de Britse koloniale tijd (1895-1963) tot het christendom bekeerd. met elkaar samenleven. Maar veel christenen en de moslims kijken wel neer op de inheemse religieuze tradities van een specifieke bevolkingsgroep, de Mijikenda. Die zien zij als achterhaald en primitief, of ze associëren ze met de duivel of hekserij. Dat is Katoi wa Tabaka een doorn in het oog. Katoi wa Tabaka staat in Malindi bekend als een boegbeeld van de zogenaamde ‘Kaya-hiphop’ bewegingbeweging Een beweging is een groep mensen die ernaar streeft om bepaalde heersende meningen en opvattingen te veranderen.. Katoi gebruikt muziek om zijn ideeën uit te dragen over de manier waarop moslims, christenen en mensen die de tradities van de Mijikenda volgen met elkaar zouden moeten samenleven. 

Malindi

Kaya bossen en hun bewoners, de Mijikenda 

De term ‘Kaya’ verwijst naar de heilige bossen van de Mijikenda. Kaya bossen fungeerden oorspronkelijk als verdedigbare nederzettingen die op heuveltoppen in bossen zijn gebouwd. De bouwers en bewoners ervan waren de Mijikenda, een Keniaanse bevolkingsgroep die bestaat uit negen verschillende subgroepen. Al wonen de Mijikenda niet meer in deze nederzettingen, ze beschouwen de Kaya bossen wel als een plek om rituelen uit te voeren en belangrijke ouderen te begraven. De Kaya bossen symboliseren dan ook de identiteit en eenheid van de Mijikenda.

UNESCO heeft een aantal van deze Kaya bossen in 2008 opgenomen op de werelderfgoedlijstwerelderfgoedlijst  https://whc.unesco.org/en/list/1231/ omdat het om unieke historische plekken gaat die belangrijk zijn voor veel Mijikenda en hun rituelen.

Kambilolo

In hun muziek en videoclips reageren Kaya-hiphopmuzikanten op de kritiek van christenen en moslims door met trots de tradities van de Mijikenda uit te dragen. Dit doen zij door elementen uit de cultuur en religie van de Mijikenda te combineren met hiphop muziek. Net zoals hiphopartiesten in andere delen van de wereld rappen Kaya-hiphopartiesten vaak over hun dagelijks leven en de problemen waar zij tegenaan lopen. 

Zo ook in het nummer Kambilolo van Katoi wa Tabaka. 

Het woord kambilolo betekent letterlijk ‘hagedis’. Het woord verwijst naar een dans die vaak door Mijikenda-kinderen wordt uitgevoerd. In de muziekvideo van dit nummer komen traditionele Mijikenda dans, muziekinstrumenten, taal, kleding en huishoudelijke bezigheden uitgebreid aan bod. 

In het eerste couplet nodigt Katoi zijn luisteraars uit om deel te nemen aan Mijikenda-festiviteiten en dans. Hij moedigt ze aan om ‘vast te houden aan hun tradities’. Op deze manier probeert hij een gevoel van trots aan te wakkeren onder Mijikenda-jongeren. Katoi vindt het belangrijk om Mijikenda-jongeren trots te laten zijn op hun eigen achtergrond omdat veel jonge Mijikenda hun cultuur associëren met armoede en deze eigen cultuur de rug toekeren in hun zoektocht naar een beter leven. 

Ook rapt Katoi over hoe Mijikenda de Kaya bossen hebben verlaten en hun tradities hebben losgelaten, wat tot verdeeldheid heeft geleid omdat veel Mijikenda moslim of christen zijn geworden. Als reactie moedigt hij Mijikenda-jongeren aan om zich te verenigen. Want alleen gezamenlijk kunnen de jongeren hun Mijikenda-tradities bewaren en hun trots behouden. Om zijn pleidooi kracht bij te zetten moedigt Katoi zijn luisteraars aan om ‘het Keniaanse volkslied te zingen’ en goed te begrijpen. Aangezien het Keniaanse volkslied waarden zoals rechtvaardigheid, vrede en broederschap benadrukt, suggereert Katoi dat deze Keniaanse waarden alleen werkelijkheid kunnen worden wanneer de Mijikenda zich verenigen en ook door andere Kenianen die moslim of christen zijn als volwaardige Kenianen worden gezien.

 

Religie zit ook in popmuziek

De Kaya hiphop van Katoi wa Tabaka laat ons zien hoe we religie niet alleen kunnen terugvinden in heilige boeken zoals de Bijbel of de Koran of in religieuze rituelen zoals gebeden of religieuze feestdagen, maar ook in populaire cultuur zoals de muziek en videoclips van jonge hiphopartiesten. Daarnaast laat de muziek van Katoi zien hoe hiphop aan Mijikenda jongeren een podium biedt om op een kritische en creatieve manier commentaar te geven op de maatschappij waarin zij leven. Kaya hiphop biedt jonge Mijikenda muzikanten in Malindi de mogelijkheid om hun talenten, trots en interesse in Mijikenda cultuur en religie te verkennen en te ontwikkelen, en te pleiten voor de acceptatie en gelijkwaardigheid van de Mijikenda, hun cultuur en hun religie in Kenia.

Lesgeven over Hiphop in Kenia

Onderwerpen binnen muziek en religie

Onderwerpen: Kenia, Afrika, cultuur, thuis voelen, hiphop, tradities, jezelf zijn
Didactiek: Verdiepend lezen, GRIMM, vraagtypen, dialoog
Vakken: CKV, Levensbeschouwing, Engels, Nederlands, Muziek, Geschiedenis

Vakdidactische uitleg

Dialoog verdiepend

Verdieping dialoog & vraagtypen
Alle docenten zijn expert in het voeren van een onderwijsleergesprek (OLG), waarin de
klas in een klassikale setting nadenkt over een onderwerp. Een OLG werkt vooral goed
aan het begin van een onderwerp om voorkennis op te halen of bij onderwerpen met
een maatschappelijke betekenis. Deze laatste maakt sommige docenten
handelingsverlegen.


Hoe bespreek je maatschappelijk beladen onderwerpen, zonder hier meteen een
discussie of debat van te maken? “Een goede dialoog organiseren is geen sinecure. De
leraar dient zich allereerst af te vragen wat voor type dialoog hij voor ogen heeft”
(Quartel, 2020, p. 263). Wanneer het type dialoog is gekozen, helpen de vraagtypen bij
een rustige begeleiding naar dat punt waar je wil komen met de les: betekenisvol
onderwijs.

Typen dialoog
Dialoog, in tegenstelling tot discussie of debat, is een gesprekstechniek met als doel dat twee (of
meer) gelijkwaardige gesprekspartners elkaars mening proberen te doorgronden en begrijpen. Een
uitgebreidere uitleg over de dialoog en een gesprekscyclus die daarbij helpt vind je hier. De
theoretische uitleg hieronder kan gezien worden als een verdieping en gaat uit van voorkennis en
(geringe) ervaring in het dialogiseren met leerlingen. Een interreligieuze of levensbeschouwelijke
dialoog is in te delen in vier typen (Quartel, 2020):

  1. De dialoog van het leven
    Nadenken over het samenleven van mensen vanuit verschillende religies en niet-godsdienstige levensbeschouwingen. Een vorm die dichtbij ‘filosoferen’ komt.
    De nadruk ligt op het gesprek.
  2. De dialoog van het verstand
    Het type dat het meeste voorkomt in lessen, denk aan: inhoudelijke verschillen tussen
    levensbeschouwingen en hoe leerlingen zich hiertoe verhouden. Maar ook het aanleren van
    de vaardigheid tot het voeren van een dialoog.
    De nadruk ligt op het verstand, de kennis.
  3. De dialoog van het hart
    Een ervaring/beleving gezamenlijk ondergaan en bespreken wat het met iemand doet. Dit
    type is lastig in te zetten in de klas; leerlingen verplichten mee te doen met een mogelijk religieuze activiteit kan stuiten op morele bezwaren.
    De nadruk ligt in het hart, het gevoel.
  4. De dialoog met zichzelf
    Reflecteren op het eigen denken. Nadenken over wie je bent en wie je wil zijn.
    De nadruk ligt op persoonsontwikkeling.

Bij het houden van een dialoog is het niet mogelijk om meteen op levensbeschouwelijk niveau vragen
te stellen aan leerlingen. De mogelijkheid dat ze de vraag niet begrijpen of in de verdediging schieten
is groot. De leerlingen stoom je langzaam klaar via andere vraagtypen.

Vraagtypen
Het boek Verhalen vertellen en vragen stellen (Kopmels, 2020, pp. 105-124) zet verschillende
vraagtypen uiteen. Met deze verschillende vraagtypen in het achterhoofd leidt een leerkracht
makkelijker een OLG naar een uitkomst waar leerlingen op levensbeschouwelijk niveau nadenken
over een onderwerp.
In de voorbereiding begin je bij welke ‘levensbeschouwelijke vraag’ je centraal stelt in de les. Van
daaruit bedenk je de andere vragen.

Type vragenWaaromSpecifiek
of
Algemeen
Concreet
of
Abstract
VoorbeeldvraagDoel
VerhelderingsvragenInformatie VerkennenSpecifiekConcreetWat zijn de feiten?Verhelderen
ErvaringsvragenIdentificatie
Verbinding
SpecifiekConcreetHeb jij wel eens?Persoonlijke
betekenisgeving
Omgaan met verschillen
BetekenisvragenInterpretatie
Persoonlijk
SpecifiekAbstractWat betekent dit voor jou?Persoonlijke
betekenisgeving
Omgaan met verschillen
Levensbeschouwelijke vragenVerbreding
Verdieping
AlgemeenAbstractWanneer ben je…?Omgaan met verschillen
Thuisraken in verhalen
VerwerkingsvragenInspiratie
Irritatie
SpecifiekAbstractHoe kijk jij nu naar…?Persoonlijke
betekenisgeving
Figuur 1: Versimpelde schematische weergave van de vraagtypen (Kopmels, 2020, pp. 108-109).

De volgorde van het schema aanhouden is niet noodzakelijk. Wat van belang is, is dat het OLG start
met ‘concrete vragen’. Dit helpt de leerlingen om het onderwerp te begrijpen en eventueel er zich
toe te verhouden. Vanuit hier kan de stap gezet worden naar meer ‘abstractere vragen’. De ‘levensbeschouwelijke vragen’ die volgen geven de mogelijkheid van het
specifieke onderwerp af te stappen en het gesprek breder te trekken. Zorg altijd voor een
‘verwerkingsvraag’ aan het einde, voor een goede afronding van het onderwerp.

Voorbeeld vanuit Aardrijkskunde:
Tijdens een aardrijkskundeles over klimaatverandering worden bosbranden besproken in de
methode. Op het moment van bespreken woeden grote branden in de heuvels van het westen van de
Verenigde Staten. Je wilt graag aan de theorie wat meer inlevingsvermogen toevoegen. De eerste
verhelderingsvragen beginnen met de feiten: hoe ontstaat een bosbrand, hoe kan het dat dit soort
branden moeilijk te blussen zijn? Bij de ervaringsvragen stel je de vraag of iemand weleens een
bosbrand gezien heeft en vraag je naar eventuele emoties die mensen kunnen hebben als ze een brand
meemaken. De betekenisvragen zijn in de trant van: ‘stel dat…’. Alle bovenstaande vragen gaan nog
specifiek over bosbranden. Vanaf de levensbeschouwelijke vragen heb je de mogelijkheid om de
emoties of waarden uit de antwoorden hiervoor te halen en het breder te trekken. Door bijvoorbeeld vragen te stellen over angst of het kwijtraken van dingen. Als laatste laat je via een verwerkingsvraag
leerlingen reflecteren op de antwoorden in het gesprek. Je maakt het cirkeltje rond en komt weer
terug bij de specifieke situatie van de bosbranden in de Verenigde Staten.

De dialoogvaardigheden zijn in dit gehele OLG van belang, maar komen met name aan bod bij de
betekenisvragen en levensbeschouwelijke vragen. De inhoud van deze vraagtypen hangen samen met
het type dialoog dat je kiest.

Verdiepend lezen

Verdiepend lezen via GRIMM
De theoretische onderbouwing van onderstaande informatie komt uit Verdiepend lezen,
Leerlingen begeleiden bij het begrijpend lezen van complexe teksten
(Mortel, van de &
Ballering, 2014, pp. 147-152), tenzij anders vermeld.

“Wanneer we leerlingen verdiepend leren lezen, versterken we ook hun zelfvertrouwen om
zelfstandig complexe teksten te gaan lezen” (Mortel, van de & Ballering, 2014, p. 144). Het aanleren
van verdiepend lezen en luisteren is niet eenvoudig. Een instructiemodel, zoals GRIMM: Gradual
Release of Responsibility Instruction Model, geeft docenten en leerlingen handvatten ter
ondersteuning bij lessen waarin deze vaardigheid een rol speelt. Binnen het model verschuift de
verantwoordelijkheid voor het leren langzaam van de docent naar de leerling. Het is geen ander
model dat het directe instructiemodel, maar in het GRIMM is alleen meer aandacht voor het
verschuiven van de verantwoordelijkheden.

Figuur 1: GRIMM

Ik-fase
Docentgestuurde instructie, met duidelijke lesdoelen. In deze fase wordt bij ‘modeling’ eventueel
gedifferentieerd op niveau/uitleg.

Figuur 2: Modeling: analyse van de tekst (SLO, 2019)

Wij-fase
De wij-fase is een vloeiend vervolg op de ik-fase, waarin modeling wordt voortgezet en overgaat in
een begeleide oefening.


Jullie-fase
In kleine door de docent samengestelde groepjes gaan de leerlingen aan de slag met een eigen stuk
tekst. Door heterogene groepjes te maken, kunnen leerlingen elkaar helpen.


Jij-fase
De leerlingen gaan individueel aan de slag met de tekst en bijbehorende oefening.


Toevoeging: Evaluatiefase
Evaluatie is geen duidelijk onderdeel van het GRIMM, maar zoals het model van SLO aangeeft een
onontbeerlijk onderdeel van een goede les. Via deze fase krijgt de docent inzicht in het geleerde van
de leerlingen. Deze fase kan ook ingezet worden als formatief moment.


Het is van belang om te weten dat het GRIMM geen vaststaande volgorde heeft in de fasen. Een
docent kan ervoor kiezen om bij de jullie-fase te starten en vanaf daar te differentiëren in modeling.
Het startpunt is afhankelijk van de beginsituatie van de klas en het al dan niet bekend zijn met
informatie, jargon en genre van de tekst.

Praktisch gebruik muziek en religie

Door de veelzijdigheid van het onderwerp lenen onderstaande lessen zich uitstekend voor een op zichzelf staande les of als onderdeel van een lessenserie.

Les 1 Steeds een vraagje dieper

De Kaya hiphop beweging is voor de meeste jongeren in Nederland een ver-van-hun-bed-show. Tenminste… als je het puur theoretisch benadert. Maar … wanneer een docent de theorie van Hiphop met een boodschap oppakt met dialoog als basis voor een OLG en die docent leerlingen meeneemt en steeds een stukje dieper graaft… Dan zien onze jongeren voorbij de eigen grenzen en herkennen ze universele waarden, normen, twijfels, gevoel van onmacht en trots, waar ze zich allemaal mee kunnen identificeren.


Doelen van de les:

· De leerlingen oefenen dialoogvaardigheden;

· De leerlingen herkennen maatschappelijke thema’s in Kaya hiphop;

· De leerlingen verhouden zichzelf tot maatschappelijke thema’s.

Benodigdheden:

· Videoclip Kambilolo

Voorbereiding

Kies voor het OLG een centrale vraag uit bij ‘levensbeschouwelijke vragen’, zodat je vanaf daar de andere vragen kan uitfilteren en het gesprek kan sturen.

Typen dialoog

Van de vier typen dialoog, legt deze les de nadruk op type 1 en 4. De andere typen zijn ook mogelijk, afhankelijk van de manier waarop jij als docent nadruk legt. (Mocht je nog weinig ervaring hebben met het begeleiden van de dialoog, klik dan hier voor vakdidactische uitleg over het aanleren van deze vaardigheid.)

1. De dialoog van het leven

Nadenken over het samenleven van mensen vanuit verschillende religies en niet-godsdienstige levensbeschouwingen. Een vorm die dichtbij ‘filosoferen’ komt. De nadruk ligt op het gesprek.

4. De dialoog met zichzelf

Reflecteren op het eigen denken. Nadenken over wie je bent en wie je wil zijn. De nadruk ligt op persoonsontwikkeling.

Introductie

· Vertel het doel van de les;

· Stel wat vragen rondom muzieksmaak, hiphopmuziek en als laatste of iemand Kaya hiphop kent;

· Laat de clip van Kambilolo zien en bespreek deze op ritme en beeld;

· Geef, afhankelijk van het vakgebied waar vanuit je de les geeft, informatie over de situatie in Kenya (zie theorie Hiphop met een boodschap hierboven onder: Hiphop in Kenia);

· De leerlingen bedenken de gedragsregels die gelden bij het houden van de dialoog. Schrijf deze ergens op zodat ze zichtbaar blijven tijdens de les.

Het Onderwijsleergesprek

· Deel de songtekst van Kambilolo uit. Let op: de vertaling is in het Engels.

· Bekijk nog een keer de clip en laat de leerlingen meelezen.

· In het schema hieronder zie je per vraagtypen verschillende voorbeeldvragen. Het schema is organisch, niet statisch. Je kan dus “bewegen” tussen de verschillende vraagtypen. Dit is afhankelijk van de antwoorden van de leerlingen en waar je een mooi ‘haakje’ ziet. Begin in elk geval deze les met verhelderingsvragen en eindig altijd met een verwerkingsvraag.

Type vragenWaaromDoelVoorbeeldvragen specifiek voor het liedje
Kambilolo
VerhelderingsvragenInformatie VerkennenVerhelderen•Waar zingt Katoi over?
•Welke zinnen uit de tekst gaan over zijn
cultuur? Wat zegt hij hierover?
•Waar protesteert Katoi tegen? Waarvan is hij moe? Splits dit uit tussen cultuur, religie, waarden en normen
•Licht als docent een aantal zinnen eruit waar
symbolische taal gebruikt wordt. Wat bedoelt
Katoi hiermee?
ErvaringsvragenIdentificatie
Ervaring
Persoonlijke
betekenisgeving
•Katoi zingt erover dat ze weer trots moeten zijn op hun eigen cultuur en tradities. Op welke dingen uit jouw eigen cultuur ben je trots?
•Hoe zou het komen dat mensen hun tradities/cultuur niet durven uiten in het openbaar?
•Op welke manier zie je de strijd en onbegrip waar Katoi over zingt terug in Nederland?
•Waar ben jij ‘moe van’ in de samenleving?
BetekenisvragenInterpretatie
Persoonlijk
Persoonlijke
betekenisgeving
•Vervolgvraag op bovenstaande: wat deed het met jou?
•Welke zinnen uit Kambilolo raken jou en hoe komt dit?
•Als jij met Katoi kan spreken, welk advies zou je hem geven?
•Ben jij het eens met wat er tot nu toe besproken is of heb je een andere mening om in te brengen?
Levensbeschouwelijke vragenVerbreding
Verdieping
Omgaan met verschillen•Hoe zouden mensen met verschillende
levensbeschouwingen met elkaar samen kunnen leven?
•Op welke manier zouden mensen de trots van hun eigen cultuur kunnen uiten?
•Hoe zouden de mensen zich voelen “tegen wie” dit liedje bedoeld is?
•Wat is uiteindelijk iets dat iedereen binnen een samenleving wil bereiken?
Verwerkingsvragen (eventueel individueel)InspiratiePersoonlijke
betekenisgeving
•Hoe kijk je nu aan tegen de situatie die Katoi beschrijft?
•Met welke dingen met je het een/oneens uit Kambilolo en/of het gesprek?
•Als je nu (opnieuw) een advies kan geven: wat zou je zeggen tegen…?
•Welke waarden vind je zelf belangrijk in een samenleving?
•Wat neem je mee uit deze les?

Les 2 Songteksten analyseren vanuit het GRIMM

De meeste jongeren op de middelbare school luisteren muziek en kunnen in sommige gevallen ook heel goed meezingen met hun favoriete nummers. Maar weten ze eigenlijk wel wat ze zingen?

Een goede songtest is een complexe tekst met tweede taal, symbolisch taalgebruik, cultuur en in het geval van Katoi Wa Tabaka en vele anderen: culturele en religieuze referenties. Aan de hand van de muziek van Katoi Wa Tabaka en het GRIMM, laat je in deze les je leerlingen langzaam los in de teksten van hun eigen favoriete artiesten of in teksten die ze zelf creëren.

Figuur 1: GRIMM: Gradual Release of Responsibility Instruction Model (Mortel, van de & Ballering, 2014)

Normaliter kan het GRIMM in verschillende fasen gestart worden. De les Hiphop met een boodschap start bovenin bij de Ik-fase. Voor de Ik- en Wij-fase wordt gebruik gemaakt van de muziek van Katoi Wa Tabaka, leerlingen nemen hun eigen songtekst mee voor de Jullie- en Jij-fase.

Doelen van de les:

· De leerlingen herkennen in songteksten culturele- en religieuze referenties.

· De leerlingen verhouden zich ten opzichte van deze referenties.

Benodigdheden:

· Songtekst Kambilolo – gearceerd:

· Post-its (exit-ticket)

· A3-papier voor bij de deur

· Leerlingen nemen een songtest mee van een liedje dat zij goed vinden

· Optioneel: eigen gekozen songtest voor in Wij-fase.

Ik-fase

Instructie

Afhankelijk van de samenstelling van je klas: geef naar eigen inzicht informatie over de verschillende culturele achtergronden die in Kenia met elkaar samenleven. Bespreek de tweestrijd die Keniaanse jongeren hierin voelen. Deze tweestrijd is voor veel jongeren in Nederland herkenbaar, met name op gebied van religieuze opvoeding (als je meer nadruk wilt leggen op dit onderdeel, kijk dan bij de les Steeds een vraagje dieper).

Laat de videoclip Kambilolo zien

Wat zien de leerlingen terug van de inheemse traditie?

Wat vinden ze van de muziek?

Modelen

In het document met de Engelse vertaling van het liedje Kambilolo zijn verschillende zinnen gearceerd vanuit verschillende onderwerpen:

Geel = religie

Blauw = protest

Groen = traditie / cultuur

Paars = symbolische taal

Afhankelijk van de beginsituatie van de klas bespreek je het gehele liedje (uitgebreid modelen) of kies je een aantal zinnen (minimaal modelen) uit om als voorbeeld te illustreren. Dit onderdeel vloeit langzaam over in de Wij-fase.

Wij-fase

Begeleide oefening

Ga verder met Kambilolo of kies een ander liedje uit. Het genoemde album To Pimp a Butterfly van Kendrick Lamar heeft een aantal zeer geschikte nummers. Het album heeft een ‘parental advisory’-sticker en veel nummers en videoclips zijn wellicht niet geschikt om te gebruiken binnen het onderwijs. Dit is een eigen keuze. Het is ook mogelijk om een meegenomen liedje van een leerling te gebruiken of zelf een ander nummer uit te kiezen.

Laat leerlingen klassikaal op zoek gaan naar verschillende onderdelen en bespreek dit samen.

Jullie-fase

Samen lezen

Groepjes van 2-4 leerlingen, door docent gemaakt.

De leerlingen werken samen aan één songtekst. Dit kan een songtekst zijn die jij zelf uitkiest of eentje die een leerling uit het groepje heeft meegenomen.

In de groepjes gaan de leerlingen op zoek naar: religie, protest, traditie / cultuur en/of symbolisch taalgebruik.

Moeilijke woorden en/of culturele / religieuze referenties zoeken ze op

Afhankelijk van hoe het gaat, zet je groepsafhankelijke modeling in.

Jij-fase

Zelfstandig

Keuze-opdracht

1. De leerlingen werken zelfstandig verder aan de songtekst die zij mee hebben. Ze geven antwoord op de volgende vragen:

a. Welke vormen (religie, protest, traditie / cultuur, symbolische taal) worden het meest gebruikt

b. Waar gaat het liedje nu precies over (in eigen woorden)

c. Nu je de inhoud van het liedje kent, vind je het nog steeds een goed nummer?

2. De leerlingen schrijven op de melodie van hun eigen gekozen liedje één eigen bedacht couplet. Het couplet bevat één of meer van de volgende onderdelen:

a. Iets waar de leerling trots op is van de eigen cultuur;

b. Iets waar de leerling zich zorgen over maakt in de samenleving / wereld;

c. Twijfels die de leerling heeft rondom waarden en normen.

Evaluatiefase

Groepjes: Bespreek in kleine groepjes de uitkomst van de Jij-fase.

Klassikaal: Evaluatie op de werkwijze

Exit-ticket: Laat leerlingen op een post-it schrijven wat ze meenemen uit deze les. Ze plakken de post-it op een poster bij de deur, voordat ze het lokaal verlaten.


Bibliografie

E.H. Meinema. ‘Kaya hip-hop en religieuze co-existentie aan de kust van Kenia [Kaya hip-hop and religious coexistence in coastal Kenya]’, in: Joas Wagemakers & Lucien van Liere (eds.), Wie is er bang voor religie? Waarom kennis van religie belangrijk is. Almere: Parthenon, 168-173.

Kopmels, T. (2020). Verhalen vertellen en vragen stellen. Vakdidactiek Levensbeschouwing & Geestelijke stromingen. Groningen: Noordhoff.

Mortel, van de, K., & Ballering, C. (2014). Verdiepend lezen, Leerlingen begeleiden bij het begrijpen van complexe teksten. Amersfoort: CPS Onderwijsontwikkeling en advies.

Quartel, J. (2020). Leren door dialoog in het vak godsdienst/levensbeschouwing. In M. van Dijk-Groeneboer (Red.), Handboek Vakdidactiek Levensbeschouwing & Religie. Leren vanuit je wortels (pp. 257-264). VDLG.

SLO. (2019, juni 28). Modeling: analyse van de tekst. Opgeroepen op oktober 25, 2023, van SLO: https://www.slo.nl/thema/vakspecifieke-thema/nederlands/geintegreerd-lees/ontwerpinstrument/modeling-analyse/

https://www.youtube.com/watch?v=kR8BZQGLlo0

https://whc.unesco.org/en/list/1231/